Dramatisch-sociologisch noodgedwongen, kijk ik extraverter naar het Adriaan Roland Holst-huis. De vorm van het dak heeft iets licht buitenaards, outerspace, alsof het opstijgt. Tegen schemering ‘treed’ ik uit het huis ‘uit’ en laat de lichten aan. Dat zie je op de foto. Het huis lijdt op prettige wijze aan (he)autoscopie, aan zelfverdubbeling. Het kan zichzelf in uitgetrede toestand bekijken, dankzij al die auteurs die het schrijfatelier bewonen. Dan ontstaan er endemische varianten; huis en auteur raken geestelijk losgeslagen van hun originele toestand, bekijken het huis en hun werk opnieuw.

Sociologische verdubbelingen

De term autoscopie, ik-verdubbeling, is voor de socioloog een fraaie duiding van de samenleving van nu. Doordat iedereen zichzelf beschrijft en zendt, wordt het ongelofelijk veel drukker: zoveel zelven, zoveel zelfreflecties! De sociologische verdubbeling van de samenleving is daarmee een ongekend sociaal experiment op wereldschaal dat plaatsvindt via social media, beeld- en tekstplatformen. Mocht je ooit gedacht hebben dat groei eindig is, dan is nu het moment om toe te geven dat dit niet zo is; de groei van alle zelven is exponentieel, de groei van realiteiten is virtueel exponentieel.

Intermezzo. Dinsdag 8.25 uur. Vliegtuigen spotten: ze maken de bocht van west/ is dat elysium? / naar zuid, prachtig zicht op. Daar gaat: Atlanta – Amsterdam; Geneva – Amsterdam; San Francisco – Amsterdam. Amsterdam ligt op vliegtuiglandingsafstand van Bergen. 

Geland in Bergen is deze auteur eigenlijk via Henriëtte Roland Holst-van der Schalk, de tante van Adriaan Roland Holst. Ze publiceerde in de tijd van de maatschappelijk geëngageerde juriste Clara Wichmann en ik probeer dit tijdperk, van een eeuw geleden, in Bergen na te voelen. Dat wil zeggen, ik probeer weg te blijven van internettige acties, geen vliegtuigen te zien en wandel door het donkere bos tussen de villa’s met rieten daken. Van een dorp met 1500 inwoners in 1870 voltrok zich de modernisering. Met een pension in 1901, een VVV en een kunstzaal in 1907 (Zeiler 2010). De zwager van H. Roland Holst-van der Schalk, vader van A.RH, koopt een stuk grond en het huis voor de dichter wordt gebouwd.

1921 en 2021: Bergen ver-tienduizend-voudigt

In 1921 voor het eerst bewoond, reikt het riet nog tot ver in de tuin, op de foto’s in het A.RH-huis te zien. Leveranciers kwamen toen nog aan huis, er was dienstpersoneel. In 2021 zie ik ook veel leveranciers aan huis, met pakketten (ook boeken:), voedsel en er rijden veel hoveniersbedrijven langs. Dit is een zeer onvolledige beschrijving van Bergen. Er zijn veel strandtoeristen en in de laatste week van oktober tijdens de kunst10daagse een stroom kunstfans.

Wanneer alle inwoners en bezoekers over Bergen berichten, dan ver-tienduizend-voudigt het dorp en wordt een legende, één van vele.

Re-autoscopie

Kijk je vanaf de Nesdijk naar de werkkamer van Roland Holst op de eerste verdieping, dan zie je het portret van de dichter. Genoegdoening voor de keren dat hij zichzelf niet zag? Want uit de A.RH-biografie door Jan van der Vegt (2000) begreep ik dat Adriaan Roland Holst leed aan een vorm van negatieve heautoscopie: hij zag zichzelf niet meer in de spiegel en wilde uiteindelijk, later in zijn leven, niet meer in het huis wonen. Het portret in de werkkamer is te zien als een vorm van positieve posthume re(animerende)-autoscopie. De betere vorm van dichters-autoscopie is uiteraard nog altijd het geschreven woord zelf, in de gedichten. Zoals ook het werk van dichter Bert Schierbeek in het huis staat.

Ik denk, peinzend en brandend, na over de digitale tijd. Een tijd met oneindige verdubbelingsmogelijkheden. En besluit het als een soort maizena te gebruiken om er mensen en tijden mee te proberen te binden. Nu afwachten of het klontert, of niet.

Bergen (NH), oktober 2021.

Ellie Smolenaars

Met hartelijke dank aan het Bert Schierbeekfonds, het Nederlandse Letterenfonds en de Stichting A. Roland Holst Fonds voor het verblijf in het A. Roland Holst Huis. En het hele team achter het huis.

Literatuur:

Zeiler, Frits David. 2010. Ontwaken van een dorp – Hoe Bergen bekend werd (1880-1910). Bergen: Gemeentemuseum Het Sterkenhuis.

Vegt, Jan van der. 2000. A. Roland Holst: biografie. Baarn: De Prom.