Themanummer Sociologie Magazine: Revolutionair. ‘Hoe-het-beste-te-leven-doctrines’ verschenen als Redactioneel in: Sociologie Magazine nr. September 2015:  p.2.

Revolutionairen wentelen een staat om. Ze keren een gebied binnenstebuiten. En vermoedelijk keren ze ook wel eens hun was binnenstebuiten, moet ik hier toch meteen aan toevoegen, want revolutionairen lijden nogal eens aan een gebrek aan zelfrelativering en humor. Met mijn excuses voor deze ongepast vertragende zin. Want de echte revolutionair wenst snelheid, wil dat alles morgen al anders is, heeft het gelijk aan zijn of haar zijde. Dat riekt naar avontuur en bezit een enorme charme.CoverRevolutionair

Begin 20e eeuw kon je kiezen uit een flink menu aan revolutionaire doctrines: anarchisme; communisme; fascisme. Een voor hun tijd vernieuwend samenlevingsbeeld bezaten deze ismes, gebaseerd op een helder idee van onderdrukten als slaven, arbeiders, de gewone man/vrouw. Er waren partijen die zich bezig hielden met revolutie of anti-revolutie. Je kon lid worden van de Bond van Religieuse Anarcho-Communisten. Of van de Anti-Revolutionaire Partij, de ARP, later opgegaan in het CDA.

Kun je begin 21ste eeuw ook kiezen uit (anti-)revolutionaire doctrines en bewegingen? Er is het religieus fundamentalisme en de hang naar de Islamische Staat. Of je kunt meehelpen de Arabische Lente uit te bouwen en/of techniekfetisjist worden, met het bijbehorende geloof dat LED en smartphone alles veranderen. Of een kleinschalige utopie beginnen. En ook de supermarkt werft dagelijks met een anti-revolutionaire doctrine: Het Grote Niets. Verpakkingen roepen op tot het kopen van producten die beloven iets niet te bevatten: geen toevoegsels; geen gluten; geen schadelijke stoffen.

Ja, er is een rijk palet aan hoe-het-beste-te-leven-doctrines die de samenleving willen veranderen. De sociologie neemt die doctrines op twee manieren serieus. Naar Robert Mertons  ‘alternatieve functie’ kun je de samenleving analyseren naar wat en hoe iets mogelijk is anders dan het bestaande. Ons artikel over de Vlaamse sociale media-opstand getuigt hiervan, net als het interview over ‘de nieuwe mens’.

En dan is er die de-mystificerende functie. Steeds die kritische vraag stellen: is dit wel zo revolutionair? Steeds vasthoudend blijven meten of, waar en hoe iets verandert. Hardnekkige de-mystificering maakt niet altijd populair. Maar neem eens een tikje afstand van die eis dat kennis steeds acuut charmant moet zijn. Dan blijkt de-mystificering de moeite waard.